መትነፈዓይ:Mohamedidris Hamed

ሐዝ ሞጃይ ( Brucellosis)

እብ ደ/ር መሐመድእድሪስ ሓምድ ዑመር

ሸሬሕ

ሐዝ ሞጃይ ምን ንዋይ ተዋብ አውመ ከንዚር እት አዳም እብ ሰኒ ለኢበሽለ ስገ ወለኢፈልሐ ሐሊብ ለመጽእ እብ ባክተርየ ለለዕዴ መረድ ቱ። እበ ለለአርእዩ ጅንስ ሐዝ “ሐዝ ሞጃይ (undulant fever)” ልትበሀል። ሐዝ ሞጃይ መብዝሑ ወቅት ክም መረድ ሐዝ ገያድ ምንመ ሳድፍ፡ እተ አማን ሐቆ መጽአነ ላኪን፡ አሻይር ሕ’ዱድ አለቡ ወምን ነፈር እት ነፈርመ እግል ልትፈናቴ ቀድር። ሰበት እሊ፡ ፍገሪት ሕሙም ምነ ለለአርእዩ አሻይር ሌጠ እንዲ ኢገብእ፡ እብ ፍገሪት ፍሕስ ባክተርየ ወፍሕስ ድድ አንፋስ (serologic test) ገሮብ ለተ'ሌት እግል ትግበእ ወጅብ።

አስባብ

ሐዝ ሞጃይ እብ ብሩሴለ ለልትበሀሎ ዐይለት ባክተርየ መጽእ። እሎም ለተሉ ህዬ ለአስክ እለ እሙራም ለህለው ባክተርየ ናይ እለ ዐይለት ቶም።

1. ብሩሴለ ማሊተንሲስ፣ እሊ ለአግደ ሰበብ ናይ ሐዝ ሞጃይ እት ገብእ፡ ለአግደ ዔማቱ ዐጣል፡ አባጌዕ ወእንሰ ተን።
2. ብሩሴለ ኣቦርተስ፣ እሊ እብ ዝያድ ምን አሐ-ዐድ ወዐገበ (buffalo) መጽእ።
3. ብሩሴለ ስዊስ፣ እብሊ ጅንስ ባክተርየ ለመጽእ ሐዝ ሞጃይ፡ ምን ከንዚር ለዐዴ። ምናተ እትሊ ወቅት እሊ ምን ነላት፡ ካሪቡ ወእት ባዶብ ለልትረከበ ጅንስ ዐነጺት ክም ረክብመ እሙር ሀለ።
4. ብሩሴለ ካኒስ፣ እሊ ባክተርየ እሊ ሰበብ ናይለ ምን አክላብ ለረክብ ጅንስ ሐዝ ሞጃይ ቱ።
5. ብሩሴለ ኦቪስ፣ እሊ ባክተርየ እሊ ለእት አባጌዕ መረድ ስርዐት መትፋራይ ለሰብብ እት ገብእ፡ እት አዳም ላተ ሚ ክም ለአጀሬ አስክ እለ እክድት ህሌት አለቡ። ገሌ ዔማት ላተ መረድ እት አዳም ሰብብ ልብለ።
6. ብሩሴለ ንዮታሜ፣ እሊ ሰበብ ናይለ እት ዐነጺት ባዶብ ለልትረኤ መረድ ቱ።

ምስል እሎም ለእት ለዐል ሰሜናሆም፡ ክልኦት እትሊ ወቅት እሊ ለትረከበው ዐይለት ብሩሴለ ህለው። እሎም ህዬ ብሩሰለ ሴቲ ወብሩሴለ ፔኒፒድያሲስ ልትበሀሎ እት ህለው እት ሔዋናት በሐር፡ በሀለት እት አቡሰላመ ወዐጀል-በሐር (seal) ልትረአው። እብሎም አጅናስ ሐደይስመ ለሐመው አንፋር ክም ህለው ተቃሪር ዓፍየት ለሐብር። እሎም ለተሉ ህዬ እትሊ ሐጪር እዋን ለትረከበው ዐይለት እሊ ባክተርየ ቶም።

1. ብሩሴለ ማይክሮቲ፣ እሊ እት ዐነጺት ነኣይሽ ትረከበ።
2. ብሩሴለ ፓፕዮኒስ፣    እሊ እት ሀቡይ ትረከበ።
3. ብሩሴለ ቫልፒስ፣  እሊ እት ሐሸይል ትረከበ።
4. ብሩሴለ ኢኖፒናተ፣ እሊ እ’ተ ቀደም እለ ዘሬዕ አጥባይ ለወደው አንፋር ልትረኤ።

ክሎም አጅናስ ብሩሲለ ነኣይሽ፡ ኔክረት ስባቅ-ግራም (Gram negative)፡ መገልበብ ለአለቦም፡ እብ ክብስ (Spore) ለኢልትፋረው ጽገግ(Rods) ቶም። እግል ልትፋረው ወልንበሮ ህዬ ኦክሲጅን፡ ፕሮቲን ፔፕቶን ለቡ መትፋረዪ ወምን 37°ሰ ለኢትትደሀር ደረጀት ሐፋነት ለሐዙ። እተ ለህለው እቱ መትፋረዪ ህዬ፣ ካርቦንዳዮክሳይድ ዶል ትወሰከ እግሎም ዝያድ ልትፋረው። ባክተርየ ብሩሴለ እብ በርሀት ጸሓይ፡ ጮሬሕ፡ ወሐፋነት ምግባይት እግል ሊሙት ቀድር። እብ አፍለሖት ወመከኖት አጊድ መይቶ እት ህለው፡ እብ አይበሶት ወጀመዶት ላተ ክሉ ረአሱ ኢመይቶ። ባክተርየ ብሩሴለ የብሰ ምን ገብእ ምስል ሀወእ እንዴ ትገለ አጊድ ሕያያም ሀድፍ ግል ልውዴ ቀድር። እሎም ሕያያም እሎም እተ ምን ዐጣል ወአባጌዕ ለትትረከብ ጅብነት አስክ ክልኦት ወሬሕ እብ ሕያዮም እግል ልጽነሖ ቀድር። እተ እብ ሽን ንዋይ፡ ፌሻይ ፈረጅ አውመ እብ ቲሹ ስሌት ለትበሽተነት ትርበት ይብስት ህዬ አስክ ስስ ሳምን ጸንሖ። እት ትርበት ሻትረት ወሽፍር ጥሉል ላተ ለባካት ብዞሕ ጸሓይ ምን ኢትረክ'ቡ፡ አስክ ስስ ወሬሕ እግል ልጽነሕ ቀድር።

ለዐይ:

እምበል ሕዳት ድወል ወለሀንመ እግ'ለ መረድ እብ ስራይ ምን ንዋየን ለአብደየ፡ እት ክለን ድወል ዐለም ልትረከብ። ምናተ፡ መትመዳድ ናይ እሊ መረድ እሊ ሰኒ ሕፉዝ ሰበት ኢገብአ፡ እትሊ አካናት እሊ ልትረከብ ወእትሊ ኢልትረከብ እግል ቲበል ኢትቀድር። እትሊ አውቃት ቅሩብ ለገብአ ሕፋዛት ክመ ለአሽ'ሩ፡ ሐዝ ሞጃይ እብ ብዝሔ እት ፊጂ፡ ህንድ፡ ቻይነ ቬትናም ወታይላንድ ትረአ። ለአግደ ሀመት ጋብእ ለጸንሐ፡ ለእብ ብሩሴለ ቦቪን ምን አሐ ለመጽእ ሐዝ ሞጃይ እት ገብእ፣ እትሊ ወቅት እሊ እተ ጥዉራት ድወል ሐንቴ መራቀበት ክምሰል አታቱ ለለሐብሮ። ለእብ ባክተርየ ብሩሴለ ማሊተንሲስ ለመጽእ ጅንስ እሊ መረድ ላኪን፡ እግል ብዝሓት ድወል እት ሀ’መት ሻ’መን ልትረከብ። እግል መሰል፣ ዲብ እስራኢል እብሊ ጅንስ ባክተርየ ለመጸ መረድ፡ እት አሐ ደማር ድቅብት አጅረ። እብሊ ጅንስ ባክተርየ ለመጽእ መረድ ህዬ፡ እት ድወል ምግባይ ምፍጋር ጸሓይ ኣስየ፡ ገሌ ድወል አፍሪቅየ ወምግባይ ወግብለት አሜሪከ እብ ብዝሔ ልትረኤ። ለእብ ብሩሴለ አቦርተስ ለመጽእ ጅንስ ሐዝ ሞጃይ፡ እተ እብ ርዕዮ አሐ ለልትናበረ ድወል እብ ብዝሔ ልትረኤ___እግል መሰል፣ ኬንየ ወ ኡጋንደ።

  አዳም ለለአደ'ሜዕ አጅናስ ሐዝ ሞጃይ ምስል ብትር ርዕዮ ወፍረዩ ልትጻበጥ። ዝያድ ህዬ ሐረስቶት፡ አግዕ'ረ፡ ሐከይም ንዋይ ወሔርደት ወጤብሐት  ቶም ለልትደምዖ። ዲብ ኣውስትራልየ ርኤነ ምን ገብእ፡ መትንዕየት ከናዚር ቶም እብሊ መረድ ለልትአዘው። ዐይለት ናይለ እብሊ መረድ ሀድፍ ለገብአው አንፋርመ፡ ለጊመት እት ረአሶም ተ። እሊ እበ ምን ኖስ-ኖሶም እብ ብ'ለዕ ወስ'ታይ ለለዐዴቱ መእብ መትበሽታን ድዋር ለተአመረት አለቡ። እት ቤት-መዕመል ለሸቁ ወእት አትባዝሖት ወፈሐሶት እሊ ባክተርየ ለፍሩራም ሸቃለ ዓፍየትመ ምን እሊ መረድ እሊ ብዞሕ ኢነግፎ። መሳፍረት ወእት ብሩር ለነብሮ ሸዐብ ህዬ እብ ብ'ለዕ ወስ'ታይ ስገ ወሐሊብ ወፍረዮም ልትረከቦ። ለምን ሐሊብ ልትሸቀው ክም ከረ ዘባዲ ወጅብነት፡ ለኢፈልሐ ሐሊብ፡ ስገ ጥራይ ወእንግዖ ለአግደ መዐድ’የት እሊ መረድ ቶም። እት ረአስ እሊመ፡ መውልደት ንዋይ ዝያድ ልትአዘው። ለተአትፈክር ጋሪት ምን ተሀሌ፡ እትሊ ወቅት ቅሩብ ለምን ፍገሪት ሰልያት ንዋይ ለልትሸቄ ጅንስ መትጋረሚ ገሮብ (ኮስሞቲክ) እግለ መረድ ክም ለዓዴ ወእቡ ለትበይአው አንፋር ክም ህለው ተቃሪር ዓፍየት ሐበረ። ዐድዮ ምን ነፈር እት ነፈር ሰኒ ድህርት ክምተ ወእሊመ እት ሀዪብ ደም (Blood Donation) ወ ቲሹ (Tissue Donation) ገሮም ክም ቱ ልትአመር። ለእግል ሐዝ ሞጃይ ለሰብብ ባክተርየ፡ እት ከርስ ሴላት ረዪም ለጸኔሕ ምንመ ገብእ፡ እተ ሒለት መዳፍዐቶም ጭቅጥት ላተ አንፋር__እግል መሰል፡ ለምስል መረድ-ኤይድስ ለነብሮ ወስራይ ሰረጣን ለነስኦ አንፋር፣ ለለአተልዩ መትደቃብ መረድ ወእቶም ለለአርእዩ መትመዳድ አክል አዪ ክም ቱ ለትሐፈዘት አለቡ።

መረድ ሰብ ንዋይ እብ ውሕጠት፡ አተንፈሶት ወተምተሞት እበ ባክተርየ ለትለከመ ሓጃት ለዐዴ። እት ረአስ እሊመ፡ ለእግል ብሩሴለ ኣቦርተስ ወማሊተንሲስ ለትትሀየብ ፍድኢት እብ ገበየ ምን ኢትትነሰእ ላተ ለመረድ እግል ትሰብብ ትቀድር። ባክተርየ ብ.ማሊተንሲስ ወስዊስ እብ ብዝሓም ሰብ እኪት ክም ስለሕ-ሕያይ (Biological weapon) ፈረው ወትነፈዐው እቦም። ክል-ዶል ህዬ እሊ መረድ እሊ እት ሐቴ አካን እብ ብዝሔ ምን ልልዔ፡ ስለሕ-ሕያይ እግል ንትሸከክ ብነ።

አሸይር

እት ወቅት ላሊ ለልትኬለም ሐዝ ወልባስ ለተአሸትር ለሀበት ወዴ። ምናተ እሊ ጅንስ ሐዝ እሊ እተ ሐዝ ለወዱ አምራድ (Febrile Diseases) እብ ብዝሔ ለልትረአው እቱ (እግል መሰል፣ መረድ ሐዝ ቲፎያይ ወጥገዕ) አካናት እግል ትፈርጉ ሰኒ ክቡድ ቱ። ልግበእ መ ለኢኮን ዲብ 19ይ ክፍለት ዘበን ለተአመረየ ወእብ ፍንቱይ ሐዝ እሊ መረድ ምን ሐዝ ብዕድ ለፈናትየ ክልኤ ገበይ ህለየ።

1. ሐዝ ሐዝ-ሞጃይ ሐቆ ኢትሳረ፡ ጠባዬዕ ሞጃይ (undulant behavior) ለአርኤ ሐቆለ ጸንሐ ልትሸበህ ወለመሪድ ሐዬኮ ልብል። ሐቆ አምዔላት ሑዳት ላኪን ደ’ግሱ።
2. ዲብ ሰር ናይለ እሊ መረድ ለረክበዮም አንፋር፡ ለሐዝ ምስሉ ብዕድ አሻይር አስዑድ ወሀይከል ገሮብ ለአርኤ።

  ለእብ ለትፈናተ አጅናስ እሊ መረድ ለልትረኤ አሻይር ፈርግ አለቡ። ምናተ፡ ለእብ ብ.ማሊተንሲስ ለመጽእ መረድ ሰኒ ገያድ ወመብቅያይ ቱ። ለእብ ብ.ስዊስ ለመጽእ መረድ ላኪን፡ ክል-ዶል መግል-ዑሩይ ወዴ። ለእብ ብ.አቦርተስ ለመጽእ መረድ፡ ኣብ ቅሩታዩ ልጠወር ወሐርመ መረድ ዳይም ሰብብ። ለእብ ብ.ካኒስ ለምጽእ መረድ፣ ለበዝሐ አውቃት መሻክል ስርዐት ሓቀቆት ነብረ ሰብብ።

  ወቅት አትሀበሶት (Incubation Period) ናይ እሊ መረድ እሊ ምን ሐቴ ሳምን እንዴ አንበተ አስክ አውረሐት እት ገሮብ ግል ልውዴ ቀድር። ለለአርእዩ ሐዝ ወብዕድ አሻይር ህዬ ሐቴ ዶል በል ግል ሊበል አውመ እብ ምልሃዩ ግል ለአንብት ቀድር።

 ለመረደ ህዬ መሽግ፡ ተዐበት ትትሰምዑ፡ ሸንሀት ነብራሁ ትትደሀር ወሜዛን ገሮቡ ነቅስ። ምስል እሊመ እላዬተ ለኢለአተብል መቀራጥጥ ዓጭሞታት፡ ውጀዕ አስዑድ ወመፋስል(በኣዊ)፡ ውጀዕ ረአስ ወሀከንከኒት ወዴ።እብ ዓመት ሐዝ ሞጃይ ዲብ አጀኒት ነአይሽ ሐዝ ወሀከንከኒት ምስል ውጀዕ ዎሮ መፍሰል (ዲብ ብርክ አው ሕቀት ወዴ እት ሀለ፡ እት ዐበዪ ላተ ረዪም ለጸኔሕ ሐዝ ወውጀዕ ሕቀት ወውረክ ወዴ እቶም።

 ክል-ዶል ሸክ እግል ንውዴ እቶም ለወጅብ አንፋር፣ ሸቃለ ቤት-መዕመል፡ ሐረስቶት፡ ሐሊብ ብሩድ፡ ርግኦ ወጅብነት ለሰቱ፡ ስገ ጥራይ አው ሰኒ ለኢበሽለ ለበልዐው፡ ሔርደት ወጤብሐት ስገ፡ አዳሞም እበ መረድ ርኩብ ለዐለ አውመ እተ ዓእለት አሕድ ለመስል አሻይር ለቡ ነፈር ለቦም፡ መሽፍራይ ግረህ፡ መውልዳይ ወመሐብሳይ ንዋይ ወብዕዳም።

ለበዝሐው እብሊ መረድ ለትጸበጠው አንፋር፡ አሻይር ሕ’ዱድ አውመ ክሉ-ረአሱ ለኢልትራከብ አሻይር ለአርኡ። እብ ብዝሔ ለልትደመዕ መፋስል ምን እንረኤ ህዬ፣ ብርክ፡ ሕቀት፡ አፋጽሎ፡ ትርቆት ወፎቃይ እት ገበአ፡ እብ ሐት-ሐቴ ግል ለአተርትየ አውመ ምስል ግል ልትረከበ ቀድረ። ሐት- ሐቴ ዶል ህዬ መእረር ዓጭም (Osteomyelitis) ወዴ። ምስል እሊ መረድ እሊ ለተአደናግር ቲቢ ተ። ምናተ እበ እት ገሮብ ለለአርእዉ ተእሲራት አጊድ ግል ንባንዶም እንቀድር። እብ ብዕድ እንክር ምን እንርእዩ ህዬ፡ እሊ መረድ እሊ ሐዝ ቲፎያይ (Typhoid Fever) መሰል። ለሀድፍ ጋብእ ነፈር ህዬ ስዕለት ናሽፈት ወዴ። ምንተ እት ሻዐት ነሐር ብዞሕ ተቅዪር ግል ልትረኤ ኢቀድር። እት ሑዳም ላተ፡ አብለጋግ (Pneumonia)፡ መግል ሸነብእ ዑሩይ (lung abscess) ወመሻክል ቅደድ ግል ልሰብብ ቀድር። እትሎም አንፋር እሎም ህዬ፣ ነቲጀት ዐክተ ወፌሻይ አስጡር (Pleural Effusion) ብዞሕ ነፍዐት ለበ እግል ትግበእ ኢትቀድር። ዎሮት ርቦዕ ምነ ለትመረደው አምፋር ህዬ ወለት-ከብድ (splenomegaly) ወወለት-ከብደት (hepatomegaly) ለአርኡ። ምስል እሊመ፣ 10- 20% ምነ ለትመረደው ዕቢነ ቅደድ (Lymphadenopathy) ለአርኡ። እሊ ዕቢነ ቅደድ ህዬ ምነ እብ ቫይረስ ባር-እፕስተይን፡ ቫይረስ ሳይቶሜጋሎ፡ መረድ አይድስ፡ ቶክሶፕላዝሞሲስ ወቲቢ ለመጽእ እግል ንበ’ንዱ ብነ። 10% ምነ እሊ መረድ ለረክቦም ውላድ-ተብዕን፡ ርክስ ፈረጺ (Epididymoorchitis) ወዱ። እሊመ ምን አብጀባል (mumps) ወመለውለይ ፈረጺ (Testicular Torsion) ግል ንፈንትዩ ብነ። መእረር ቅደት ፕሮስተይት፣ ዕንድር-ርሕም ወከላዊ እግል ልውዴ ቀድር። እበ መረድ ለትጸበጠየ ዐመሲ ምን ገበአ፡ ደረጀት ነድእ ውላደን ስኒ ውቅል ተ።

 ምስል እሊመ፡ እሊ መረድ እሊ መሻክል ስርዐት ዐሰበት ለአተሌ ወለ መሪድ ጨቅጥ ዐቅል ወዴ። ሕዳም ምነ ልትመረዶ ህዬ መእረር በረይ ሐገን ወሐገን ወዱ። እሊ ህዬ ምስል ቲቢ ሐገን፡ መረድ ሽን ጽፍዕት ወመግል ሐገን ዑሩይ እግል ልትማሰል ቀድር።

እት 1% ምነ መረደው ህዬ፡ መእረር ዕራይ ከርስ ልብ (Endocarditis) ግል ልሰብብ ቀድር። እት ልብ ዝያድ ለልትአዜ ህዬ መተንፈስ ኣኦርተ ቱ። ከእብ ዓመት እት ገሮብነ ሐዝ ሞጃይ ለኢበጸሐ አካን አለቡ። አስክ አጥባይ ወቅደት ታይሮይድ። እት ቀርበት ለፈግር ፍፈእመ እግል ልውዴ ቀድር። ምናተ እሊ ሰኒ ሑድ ቱ።

ፍሑስ

ክመ እሉ ቀርአነ፡ እሊ መረድ እሊ ፍንቲት ዕላመት ሰበት አለቡ ወአሸይሩ ምን ነፈር እት ነፈር ሰበት ልትፈናቴ፡ ተእሪክ መትጠዋርለ መረድ፡ እግለ መረድ ለቀልዖ አስባብ ምስል ፍገሪት ቤት-መዕመል ግል ንቃርኑ ብነ። ነቲጀት ከሚስትሪ ናይለ መሪድ እምበል መትወቃል አንዛይሞታት ከብደት ወቢሊሩቢን፡ ዓዲ እግል ትጽነሕ ትቀድር። እት ረአስ እሊመ ሽብህ ብዝሔ ሴላት ሊምፍ ጀፈርታያት (Peripheral Lymphocytosis)፡ ድዕፍ ደም ቀሊል ግል ልትረአው ቀድሮ። ለመረድ ገሌ ሐቆለ ወደ ህዬ፡ ሕዴ ፕላትሌታት (Thrombocytopenia)  ወረግእ ከርስ አስራር ዓምም (DIC) ወዴ። ደረጀት ዝግተ ሴላት ደም ቀይሒት (ESR) ወቅያስ ፕሮቲን-ሲ ሬ’ዳይ(C-reactive protein)፡ ዓዲ እግል ልጽንሖ አውመ እግል ልትወቀሎ ቀድሮ።

 እብ እንክር ብዕድ ህዬ፡ ፌሸት ገሮብ ክም ፌሻይ ሐገን (CSF) ወፌሻይ መፋስል(Synovial fluid) ምን እንርኤ ላተ፡ ብዝሔ ሴላት ሊምፍ ወመትደሃር ሽከር ለአርኡ። መትወቃል ቅያስ ኢንዛይም አዴኖሲን ዲአሚነይዝ ምንመ ልትርኤ፡ በኑ ላተ ሐብሬ ሐዝ ሞጃይ እግል ለሀበነ ኢቀድር። ምን ቅደድ ሊምፍ አውመ ከብደት ለትነሰአ ቲሹ ፈሐስ (Biopsy) ምን እንርኤ ላተ፡ ቲሹ ሴላት ክዋል ኢኣይም (Noncaseating Granuloma) እግል ንርኤ እንቀድር።

 ለእብ ሻዐት እት ዓጭሞታት ለትትርኤ ፍገሪት ሰልፍ ሴመ መንፈዐት አለበ። ደማር ዓጭሞታት ወመፋስል ሻፍግ ርኤነ ምን ገብእ፡ ሰልፍ ቲቢ ግል ንተሀም ብነ። ምናተ አኪዘት ለበ፡ መረድ ለሰብብ ባክተርየ ምን ፌሻይ ሐገን፡ ፌሸት አፍካክ፡ ቲሹ ፈሐስ፡ ደም ወእንገዖ ሐቆ ረከብናሁ ወእት ቤት-መዕመል ተአከዝነ ምኑቱ። አክል-ሕድ እግል ንበንዱ ህዬ እት መዝረዐት (culture) አስክ ስስ ሳምን (ዲብ ሀወእ ጥሉቅ ወ10% ካርቦንዳይኦክሳይድ) እግል ልትርዔ ቡ። ምናተ እትሊ ወቅት እሊ መዝረት እሊ ባክተርየ፡ እት ባክቴክ ለመስሎ መትባዝሒ ባክተርየ (Bacterial Media) እት 7-10 ምዕል ፍገሪት እግል ንርከብ እንቀድር። ልግበእመ ለኢኮን፡ ፍገሪት ሻፍገት ኢረከብነ ምን ገብእ፡ ቀደም ፍገሪት ስልብያት ነሀይብ አስክ ሰለስ ሳምን እግል ንትጸበር ብነ።

እሊ መረድ ለሰብብ ባክተርየ ምስል ብዕዳም ክም ኣግሮባክተርየ፡ ኦክሮባክቴረም፡ ሳይክሮባክተር (ሞራግዜላ) ግል ለአደናግረነ ሰበት ቀድር፡ ለእት አብያት-መዕመል ለሸቁ ሸቃለ ዓፍየት ዝያድ እግል ልትአየሶ ወጅብ። ምናተ ለማልዲ-ቶፍ-ኤምኤስ (MALDI-TOFF MS) ለትትበሀል ዕደት እት ቤት-መዕመሎም ለቦም እብ ቀሊል ግል ልፈሩጉ ቀድሮ።

ፒሲኣር (Polymerase Chain Reaction) ምን ንትነፈዕ ህዬ፡ መረድ አጊድ ግል ንፈርግ፡ ደጉስ ግል ንወግም ወመረድ ገያድ ምን ዳይም እግል ንፈንቴ ሰዴነ። ምን ለዐል ክሉ ህዬ፡ ፒሲኣር ምን መትጸባር ፍገሪት መዝረዐት ተአድሕነነ ወሰኒ ሐሳሲት(Sensitive) ተ።

 ፈሐስ ድድ-አንፋስ (Serologic Test)፡ ለአግደ እግል አመርደዮት እሊ መረድ ለንትነፈዕ እበ ገበይ ተ። ዲብ ርክስ ገያድ፡ ድድ-አንፋስ ኣይጂ ኤም (IgM natibodies) እብ ሸፋግ ለአብህዞ። ሐር ላተ ድድ-አንፋስ ኣይጂጂ (IgG) ወኣይጂኤይ (IgA) ለዐርዉ። አክለ ለመረድ ወከደ ህዬ፡ ቅያስ ኣይጂ ኤም እት ልትደሀር ገይስ።

 እሊ ገሮብ ለለአፈርዩ ድድ-አንፋስ፡ ቅያስ ሕ’ዱድ አለቡ። ዲበ መረድ እብ ብዝሔ ለልትረኤ እቱ አካናት ወምን ቤት-መዕመል ለዐደ እቶም አንፋር፡ ቅያስ ድድ-አንፋሶም (Antibody titer) ምን 1:320-1:640 በጼሕ። እተ መረድ እብ ብዝሔ ለኢልትረኤ እቱ አካናት ቅያስ ድድ-አንፋስ ≥1:160 ምን ገብእ፡ ሰኒ መሐብራይ ወኔፍዓይ ቱ። ሐቆ 2-4 ሳምን ፍሕስ ድድ-አንፋስ ምን ትትደገም ህዬ እንዴ ትወቀለት ትጸኔሕ።

ገሌ አብያት-መዕመል ፍሕስ ሮዝ-በንጋል ልትነፈዐ እት ህለየ፡ ገሌሀን ላተ ድድ መረድ ብሩሴለ ለፈረ ድድ-አንፋስ ኣይጂ ኤም ለታይን ብሑስ ዕጫይ-መትቀምሻይ (dipstick) ልትነፈዐ። ምነ ለዐይ እሊ መረድ ለልትረኤ እቱ አካናት ለመጽኦ መረይድ፡ >90% ምኖም ቅያስ ድድ-አንፋሶም ≥1:320 ጸኔሕ።

ስራይ ወመራዐየት

መባጼሕ ሳረዮት ሐዝ ሞጃይ እግል ክልኤ ሓጀት ቱ።

1. ግል ሳረዮትለ መረድ ወአንቀሶት አሻይር
2. እግል መዳፍዐት ደጉስ

ለተዓረ መግል ምን ወዴ አውመ አካናት ሕ’ዱድ ምን ለአደሜዕ ላተ፣ ገበይለ ሳረዮት ትትፈንቴ። እት ረአስ እሊመ፡ ቀደም ስራይ ሐዝ ሞጃይ አንበቶትነ፡ ሸክ ቲቢ እግል ንብተክ ብነ። ሐት-ሐቴ ዶልመ እንዴ ኢልትፈሀመነ አስርየት ቲቢ እግል ነአንብት እንቀድር። እሊ ላኪን እግለ ቅዉይ ለሀለ ሐዝ ሞጃይ ሰኒ ወአማን ክም ልትኬለም ወድዩ። እግል መሰል፡ ለእግል ቲቢ እንዴ እንቤ ለነአነብቱ ስትሬፕቶማይሲን፡ ደረጀት ደጉስ ሐዝ ሞጃይ ክም ትትወቀል ወድየ። ሰበት እሊ ሸክ እት ብነ ደወ ቲቢ እግል ነአንብት ሐቆ ትጀበርነ፡ ምስሉ  ቴትረሳይክሊን እግል ንወስክ ብነ። አስርየት ናይለ ድድ እሊ መረድ ለነሀይቡ ህዬ ቀደም ሳረዮትነ፡ ደረጀት መቃወመትለ መረድ ወእሕሳሱ ድድለ ስራይ እት ቤት-መዕመል እግል ነአትአክድ ብነ። እት ቤት-መዕመል፡ እሊ መረድ ለሰብብ ባክተርየ ብዝሓም አጅናስ ድድ-ሕያያም (antibiotics) እግል ልቅቶሉ ቀድሮ። እት ገሮብ አዳም ላኪን ለአማን ከምሰልሀ እግል ትግበእ ኢትቀድር። እግል መሰል፡ መትነፈዖት ክዊኖሎንስ (እግል መስለ ሲፕሮፍሎክሳሲን ወጅማዐቱ)፡ እግል እሊ መረድ ለቦምቱ ወቀይ አስክ እለ እት ሸክ ህለ።

 ምን ዎሮት ሸሀር ለኢበዜሕ ወቅት ለትመረደው ዐባዪ፡ ክልኦት ስራይ ምስል እት ነስኦ አስክ ስስ ሳምን ልትሳረው። ለትሐባለከ መረድ ወአካናት ሕዱድ ለትደመዐ እቶም ላኪን፡ ስራይ ምን ለዐል ሰለስ ወሬሕ ለሐዙ። ለመሪድ ሰራይ ነስእ ምን ለሀሌ፡ ምን ለዐል ለገብአት ሓጀት ግል ልትሓፈዝ እቱ ለቡ፡ ስራይ እሊ መረድ ቱ። ምን ወቅቱ ሐቆ ሓለፈ ወትረሰዐ አውመ እብ ቄር ዋጅብ ብዞሕ ምን ነስእ፡ ለመረድ እግል ልድገሱ ለሀለ በክት ሰኒ ዐቢቱ። እተ ከምስልሁመ ከሃላት ድድለ ስራይ ወዴ (እብ ብዝሔ ተቃሪር ዓፍየት ለለሐቡሩ ወለ መረድ ድዱ ከሃላት ለወዴ ስራይ ትራይሚቶፕሪም-ሱልፈሜቶክሳዞል (TMP-SMX) ቱ)።

ለምህም አግቡይ ሳረዮት እሊ መረድ ህዬ እሊ ለተሌ ቱ

1. ስትሬፕቶማይሲን (0.75-1ግ. ክል-ምዕል እግል 14-21 ምዕል እብ ስዕድ) ምስል ዶክሲሳይክሊን (100ሚ/ግ ክልኤ ዶል እት ምዕል እግል ስስ ሳምን)። ምናተ ደጉስ እት 5-10% ሳድፍ።^{[1] [3]}
2. ሪፋምፕሲን (600-900ሚ/ግ ዲብ ምዕል) ምስል ዶክሲሳይክሊን (100ሚ/ግ ክልኤ ዶል እት ምዕል እግል ስስ ሳምን)።^[2] ደጉስ እት ~10% ሳድፍ። እት ገሌ ብሑሳት ህዬ ደጉስ >20% ግል ልሳድፍ ክም ቀድርመ ለሐብር። እሊ ደረጀት ደጉስ ለሳድፍ እቡ ሰበብ ህዬ፡ ሪፋምፕሲን እግል ዶክሲሳይክሊን ምን ደም አጊድ ክም ልትመሔ ወድዩ።
3. ቴትረሳይክሊን እግል ልንሰኦ ለኢቀድሮ ክም አንስ ዐመሲ ወአጀኒት፡ ምን 2-3 ዕጽፍ ናይለ ቅያስ ዓዲ ናይ ትራይሚቶፕሪም-ሱልፈሜቶክሳዞል (TMP-SMX) ነስኦ።^[1]
4. ትሩድ ላቱ ተቃሪር ዓፍየት ክመ ለሐብሩ አሚኖግላይኮሳይዳት ክም ከረ ጄንተማይሲን (5-6ሚ.ግ./ኪ.ግ ዲብ አምዕል ምን ለሐምቅ እግል ክልኤ ሳምን)መ እት አካን ስትሬፕቶማይሲን ልትነሰእ። ^[1]

መረዶም ሰኒ ለትደቀበ አውመ ለደግሰዮም አንፋር፡ ሰለስ ስራይ ምስል እግል ልንሰኦ ቀድሮ። እግል መስል ዶክሲሳይክሊን + ሪፋምፕሲን + ጄንተማይሲን። ዐሰበቶም ለተንከፈት ወመረድ ሐገን ለሳደፈዮም ህዬ ምን 3-6 ሸሀር ልትሳረው። እግል እሎም አንፋር እሎም፡ እት ረአስለ ለዐል ለዘከርናሆም አስርየት ሰፍትሪያግዞን እንወስክ።^[1] እሊ መረድ እሊ መእረር ዕራይ ከርስ ልብ ለወደ እቶም አንፋር እብ ሰለስ ስራይ (ሪፋምፕሲን + ቴትረሳይክሊን + ጄንተማይሲን) እንዳውዮም።^[1] ምስል እሎምመ ደረጀት ፈሸል መተናፍስ ልብ እግል ነአንቅስ፡ ሰፍትሪያግዞን እግል ንወስክ እንቀድር። እግለ መሪድ ህዬ ምን 4-6 ሸሀር ልትዳዌ። እትሊ ለዐል ለርኤናሁ አስርያት ጄንተማይሲን ምን 5-14 አምዕል ምንመ ልትነሰእ ነቲጀት ሰኔት ለአርኤ። ^[3] ስትረፕቶማይሲን ክም ሐዜነ ግል ንርከቡ ሰበት ይእንቀድር ወቃሊ ሰበት ቱ፡ እት አካኑ ጄንተማይሲን እግል ንትነፈዕ እንቀድር። አውመ ሪፋምፕሲን + ዶክሲሳይክሊን ሰኒ ረኪሳም ሰበት ቶም፣ እሎም እግል ንትነፈዕ እንቀድር።^[3]

• መእረር መፋስል መቅደድ (Spondylitis) ለወደው አንፋር፡ እብ ዶክሲሳይክሊን (እግል ሰለስ ወሬሕ) ምስል ስትሬፕቶማይሲን (1ግ. እብ ስዕድ እተ አወላያት 14-21 አምዕል) ልትሳረው።^[4] ብዕድ ሕርያንመ፡ ዶክሲሳይክሊን ምስል ሪፋምፕሲን እግል ሰለስ ሸሀር ግል ልንሰኦ ቀድሮ።^[4][5] መረድ ለደግሰዮም አንፋር እበ አግደ ስራይ (ስትሬፕቶማይሲን + ዶክሲሳይክሊን) እግል ልትሳረው ክም ቀድሮ ተቃሪር ወውራቅ ብሑስ ወዴሕ።^[6][7][8][3]
• ሳረዮት እሲት ዐምሳት ሰኒ ክቡድ ወእሉ ለከስስ ብዞሕ ሕፋዛት ምንመ ኢለሀሌ፡ እሊ መረድ ለጸብጠየ ላተ ሪፋምፕሲን (600-900 ሚ.ግ.) ምስል ትራይሚቶፕሪም-ሱልፋሜቶክሳዞል (960 ሚ.ግ. ክልኤ ዶል እት ምዕል) እግል ስስ ሳምን ትነስእ^[9][10]። እተ ሓሪት ሳምን ናይ ዕምስናሀ ላተ ትራይሚቶፕሪም-ሱልፋሜቶክሳዞል እግል ትንሰእ አለበ። እሊ ስራይ እሊ እተ ዐልቅ ብዝሔ ቢሊሩቢን ሐገን (kernicterus) ሰብብ።
• አጀኒት ህዬ መትደመዖት መፋስል ወመረድ ሐገን ሐቆ ኢጠወረው እብ’ለ ገበይ እንሳርዮም፣ ^[11][12][13]

1. ዕምሮም ምን ተሐት ሰማን ሰነት፣ ትራይሚቶፕሪም-ሱልፋሜቶክሳዞል (እብ አፍ) + ሪፋምፕሲን ምን አርበዕ አስክ ስስ ሳምን።
2. ዕምሮም ምን ለዐል ሰማን ሰነት፣ ቴትራሳይክሊን (ዶክሲሳይክሊን አው ቴትረሳይክሊን) እብ አፍ + ሪፋምፕሲን አስክ ስስ ሳምን።

• መፋስሎም ለትደመዐ፡ መረድ ሐገን አው ልብ ለወደው ህዬ ክእነ ልትሳረው።^[11][14][15]

1. ዕምሮም ምን ተሐት ሰማን ሰነት፣ ትራይሚቶፕሪም-ሱልፋሜቶክሳዞል እብ አፍ ምን ለሐምቅ እግል ስስ ሳምን ምስል እበር ጄንተማይሲን አው ስትሬፕቶማይሲን እግለ አወላያት 14 ምዕል
2. ዕምሮም ምን ለዐል ሰማን ሰነት፣ ቴትራሳይክሊን (ዶክሲሳይክሊን አው ቴትረሳይክሊን) እብ አፍ ምስል እበር ጄንተማይሲን አው ስትሬፕቶማይሲን እግል አወላያት 14 ምዕል።

ቅያስ ናይለ ድድ እሊ መረድ ለልትሀየቦ ድድ-ሕያያም፥ ^[11][12]

1. ትራይሚቶፕሪም-ሱልፋሜቶክሳዞል (10 ሚ.ግ./ኪ.ግ. ዲብ ምዕል ናይ ትራይሚቶፕሪም [ለትወቀለ ቅያስ 480 ሚግ/ምዕል] ወ 50 ሚግ/ኪግ ዲብ ምዕል ሱልፋሜቶክሳዞል [ለትወቀለ ቅያስ 2.4 ግ/ምዕል] እብ አፍ እት ክልኦት ውካን).
2. ዶክሲሳይክሊን (2 - 4 ሚ.ግ./ኪ.ግ. ዲብ ምዕል እብ አፍ [ለትወቀለ ቅያስ 200 ሚ.ግ./አምዕል] እት ክልኦት ውካን ልትከፈል).
3. ቴትራሳይክሊን (30 - 40 ሚ.ግ./ኪ.ግ. ዲብ ምዕል እብ አፍ [[ለትወቀለ ቅያስ  2 ግ/ዲብ ምዕል] ዲብ አርበዕ ውካን).
4. ሪፋምፕሲን (15 - 20 ሚ.ግ./ኪ.ግ. ዲብ ምዕል እብ አፍ [ለትወቀለ ቅያስ 900 ሚግ/ዲብ ምዕል] ዲብ ዎሮት አው ክልኦት ውካን
5. ጄንተማይሲን (5 ሚ.ግ./ኪ.ግ. ዲብ አምዕል እብ እብረት እት ዎሮት አስክ ሰለስ ወክድ).
6. ስትሬፕቶማይሲን (20 - 40 ሚ.ግ./ኪ.ግ. ዲብ ምዕል [ለትወቀለ ቅያስ 1 ግ/ምዕል] እብ እብረት ዲብ ክልኦት ውካን) እግል 14 ምዕል.  

አምር-ቅዱም

ሐድ 30% ምነ እሊ መረድ ለሐመው ወእብ ዋጅብ ስራይ ለኢነስአው፡ ለመረድ እግል ልድገሶም ቀድር። ሰበት እሊ ለመረድ ደግሰ መኢፋሉ እግል ነኣምር እግል እሎም አንፋር እሎም ሐድ ክልኤ ሰነት እግል ንታብዖም ወጅብ።^[1] ለሐመው አንፋር ህዬ፡ ለመረድ ጌሰ ምኖም መለ ኢፋሉ እብ ተቅዪር ሜዛን ገሮቦም ዝያድ እግል ንፍሀም እንቀድር። ደረለት ሞት ናይ እሊ መረድ እሊ <1% ተ። ለበዝሐው እብሊ መረድ እሊ ለመይቶ እብ ሰበብ ፈሸል ልብ እት ገብእ፡ ሑዳም ላተ እብ ሰበብ መሻክል ስርዐት ዐሰበት መይቶ። ሞት እብሊ መረድ እሊ ሰኒ ድህርት ምንመ ትገብእ፡ ሐዮት ላት ወቅት ተሐዜ።

ዳፍዖት

እተ እብሊ መረድ እሊ ለልትጀረሰ ድወል፡ ፍድኢት ድድ ብ.ኣቦርተስ ምንመ ትጀረበት አክል እሊ ፍገሪት ኢትረከበት ምነ። እሊ ለገብአ እቡ ሰበብ ህዬ፡ ለፍድኢት ምነ ገሮብ አጊድ በ’ዴ። ሰበት እሊ ለግደ መዳፍዐት እሊ መረድ እሊ እብ ገበይ ውዛረት ሐርስ ገ’ብእ እት ህሌት፡ እብ ትሉሉይ ንዋይ ምን እሊ መረድ እሊ እግል ልታይኖ ወለ ሐመ ንዋይ እግል ልትሐረድ ቡ። ከምሰልሁመ፡ ለንዋይ ፍድኢት እግል ልንሰእ ወጅብ።

መርጀዕ

^[1]Harrison’s_Principles_of_Internal_Medicine, 20Th_Edition

^[2] World Health Organization recommended treatment for brucellosis.

^[3] Ariza J, Bosilkovski M, Cascio A, et al. Perspectives for the treatment of brucellosis in 21^st century: the Ioannina recommendations. PloS Med 2007; 4:e317.

^[4]Alp E, Doganay M. Current therapeutic strategy in spinal brucellosis. Int J Infect Dis 2008; 12:573.

^[5]Colmenero JD, Ruiz-Mesa JD, Plata A, et al. Clinical findings, therapeutic approach and outcome of brucellar vertebral osteomyelitis. Clin Infect Dis 2008; 46:426.

^[6] Pappas G, Akritidis N, Bosilkovski M, Tsianos E. Brucellosis. N Engl J Med 2005; 352:2325.

^[7] Bosilkovski M, Krteva L, Caparoska S, Dimzova M. Osteoarticular involvement in brucellosis: study of 196 cases in the Republic of Macedonia. Croat Med J 2004; 45:727.

^[8] Ariza J, Corredoira J, Pallares R, et al. Characteristics of and risk factors for relapse of brucellosis in humans. Clin Infect Dis 1995; 20:1241.

^[9] Solera J, Martínez-Alfaro E, Espinosa A. Recognition and optimum treatment of brucellosis. Drugs 1997; 53:245.  

^[10] Joint Food and Agriculture Organization (FAO), World Health Organization (WHO). FAO-WHO expert committee on brucellosis (Sixth report). WHO technical report series, no 740. Geneva: World Health Organization; 1986: p. 56-7.

^[11] Khuri-Bulos NA, Daoud AH, Azab SM. Treatment of childhood brucellosis: results of a prospective trial on 113 children. Pediatr Infect Dis J 1993; 12:377.

^[12]American Academy of Pediatrics. Brucellosis. In: Red Book: 2012 Report of the Committee on Infectious Diseases, 29th ed, Pickering LK (Ed), American Academy of Pediatrics, Elk Grove Village, IL 2012.

^[13] Sánchez-Tamayo T, Colmenero JD, Martínez-Cortés F, et al. Failure of short-term antimicrobial therapy in childhood brucellosis. Pediatr Infect Dis J 1997; 16:323.

^[14] Lubani MM, Dudin KI, Araj GF, et al. Neurobrucellosis in children. Pediatr Infect Dis J 1989; 8:79.

^[15] Omar FZ, Zuberi S, Minns RA. Neurobrucellosis in childhood: six new cases and a review of the literature. Dev Med Child Neurol 1997; 39:762.