አምሳላት

መእተዪ

ተርጀመት መሰል፤

መሰል ሐቴ ኖዕ ምን ርዝቅ ዓዳትነ ተ። ሰኒ ሐጫር ሕስበት ታመት ምንመ ተ፡ ዲብ ቀበተ ለትሐቅፈ ለባበት ወለትብልፈ ልእከት ላኪን ልትዓደለ አለቡ።

አዜ _ ሰሕፊ ዲብ፡ “ኤረትርየ ሐዳስ” ለሀለ፡ መደርስ ኣድም ሳሌሕ አብ‐ሐሪሽ፡ ዲበ “አምር ወፋግዖት” ለልብል እት 1998 እብ ውዛረት ተዕሊም ለትጠበዐ ክታቡ፡ “አምሳላት ትግረይት ነኣምር” ሐንቴለ ልብል አርእሱ፡ እብ ክሉስ አምሳላት እሊ ለተሌ ካትብ ቱ።

“.. መሰል እት ግምሽ ኢትትበለስ (ኢትፈግር)። ልእከት እንዴ ጸብጠት ተ ለትትመሰል። ልእከት ሰኔት አው እኪት ለተአስእል፡ ለትመክር ወለተአደርስ እግል ትግበእ ትቀድር። ወእብሊ፡ መሰል እት ቀበተ ዎሮ ምስጢር ዐቢ ለበ ህግያ-ዐምሳት ተ። እሊ ምስጢራ ፈሀምነ ምንዲ ገብእ ቱ ህዬ ለመሰል አክል-ሕድ ነአምረ እግል ኒበል ለአንቀድር…” ቤለ።

ምን እሊ አብ-ሐሪሽ ለከትበዩ ጦግ ከመ እንፍህሙ፡ መሰል ሰኔት ትግበእ ወእኪት እምበል ሀደፍ ክምሰል ምስልት ኢኮን ቱ።

ዲበ እት ሰነት 2005 እብ መምህር ሙሰ ኣሮን ለትዳለ ቃሙስ ትግረይት፡ “ክብት-ቃላት ህግየ ትግሬ”፡ ዲብ ገጽ 48፡ እለ “መሰል” ለትብል ከሊመት ክእነ ለተሌ ፍስርት ህሌት።

“አዳም እት ልትሃጌ፡ እት ሀድግ፡ እት ደግም፡ እግል ለእለ ልትሃጌ ዘዐት ሰኒ እግል ልቅልዐ፡ ገቢል ፈረጎቱ ለልፍህሞ ተምሳል ሐሳብ ናይ ለህግያሁ ለሐብ'ር ዐገል ህግየ።

አምሳላት ህዬ ሚ ዶል ንትነፈዕ እቡ?

አመሮት መሰል፡ ሰኒ ምንመ ቱ፡ ለአምር ላኪን ዲቡ እንዴ አንበተ ዲቡ ለተምም ኢኮን። ዲብ ኣመሮት አምሳላት፡ ለሔሰ፡ አክል-ሕድ ሚ ዶል ትትነፈዕ እበ ኣመሮት ቱ። ክመ ዲብ ትክሳት ለአካን ሰኔ እንዴ ሓመምካህ (ኣምጸጽካህ) ለትታዘብ መሰልመ ለትትበሀል ህሌት ጋሪት፡ ሰኒ እንዴ ፈጠንካሀ እግል ቲበለ ለአስትህል። ሐቴ መሰል፡ ሕኔት ዲብ ይአካና ወኢወቅታ ትትነፈዕ እበ፡ ምን ኢትትነፈዕ እበ ለሐይስ። እግል ሚ፡ ሓቲ መሰል እምበል ገበያ ሐቆ ትነፋዕከ እበ፡ ለመተንስያይከ፡ ፳ት ሚ ቴልካሀ?” ቤሌከ ምን ገብእ፡ አዳም ለኢልፍህሙ ሀገጊት ትትሃጌ ህሌከ በህለቱ ቱ።

እግል መብዝሑ ዶል፡ ህግያነ፡ እግል ንወዴሕ፡ ንአትሐጭር ወእግል ንአትጋርመ ወነዓርረ ቱ መሰል ለነሓብር እተ። እግል መሰል ዲብ ትግረይት፡ “ህግየ እብ መሰል ወገበይ እብ ስለል” ለትብል መሰል ብነ። ክመ እብ ስለል ጣፍሐት ጊስከ ምን ገብእ፡ ዝያድ ለተአሰልጥ፡ ህግያመ እብ አምሳላት ፈሰርካሀ ምን ገብእ ዝያድ ተ ለትትወደሕ። [ዔማት(references): ሜራስ (ምን ዓዳት ገበይል ትግሬ ለትሐየበት ዝሕረት እብ ሙሳ አሮን ወ ደሳሌ በረኸት)]

ሀበይ ለእበ ኢለዐሬ ‘‘ዕፍንቶ ተ’’ ልብል፣
ሀበይ ምን ተዐስከረ። እት ሐየት አዳፈረ፣
ሀበይ። ‘‘ሀበይ’’ ገአት ስሜትከ፣
ሀበይ ምን አፍ ሀበይ ኢገርብ፣
ሀቤከ ጸዐኔከ ወከልኤከ ሐድሬከ፣
ሀብ እግል ትትፈቴ። ወትበአስ እግል ትትፈረህ፣
ሀብኮመ በዐል በረ ሔለየ፣
ሀበይ ኢልትዐስከር ወኦሮት ሻሁድ ኢገብእ፣
ሀቡኒ ሀበይ ትወዴ፣
‘’ሀዴኮ! እት እብል እብ ድፋር በዴኮ’’ ቤለ አግዕራይ፣
ገበይ እብ ስለል ወ ህግያ እብ መሰል ።
ርኮት እግል ሐብር እት ልብል ረአሱ ቀጥን ።
እት መሕበር አብዎ እት ጢዋ ኢልጽነሐከ።
ኢከጅል ክጀል እሉ።
አነ ገመል ቱ እብሉ ወ ህቱ ሕለቡ ልብለኒ።
አወል ህቱ ቱ ወ ሐር ማይ ዐደይ ሰታ።
ክልኦት ኡቡያም ጋድም ኢከፍዮም ወ ክልኦት ፉቱያም መሽረፋት ተአትገስዮም ።
እብ ግሳይካ ለትሰቅለ እብ ብጣርካ ኢተዐሬ'በ
ምን ቅሩብ ወድቃ ምን ጸልዕ ነግፈ።
እብ ግሳይከ ሰቅለ እብ ብጠርከ ኢተዐሬበ።
እግል ትትገደል ጌሰት እንዴ ትነፈሸት ዐቅበለት።
ክልኤ ሰኔት ሰገንመ ወ ወለተ ኢረክበየሀ።
ግሉል ምጋሩ ወ ሑ ግሉል ጋሩ።
ዐስ በለ ዐስ ቀልለ።
ምን ወድ ሰብ ወድ አደብ።
እት ሰርቅ ረአዎ እት ወስክ ኢለአሙኖ።
ምን ሹም ዓሊ ሀበይ እት ሞዳዩ።
አወል ህቱ ቱ ወ ሐር ማይ ዐዳይ ሳቲ።
ሕፍረት እግል መለሀይከ ተሐፍረ ኖስከ ተአትየ።
ተሐይስ እዬ ምን በዐለ ተ።
ምን ከም ቱ እግል ታአምር ምስል ምን ክም ገይስ አምር።
ሾከት ምን ጽባበሐ ተ ለትበለሕ።
ሐሊብ ማ ውላዱ ሔሰዩ።
ወድ ወለት ኮናት ነዳይት ቱ።
ምን ወድ ወለትከ ወድ ከልበትከ።
ወድ አብ ጸልዐት ግንፍሌ ቱ።
ኢንጎት ቤለት ዕጎት።
ረውዬቶ እግል ጽምእት ኢትገሜ።
እያድ ኦሮ አግዶ ወ እሳት ክሉ ልስሕነ።
ላኢትቀመደት ኢትጼኔ።
ብካይ ሐዜ ባክ ተናን ልትገሴ።
ሐሪዕ ይቡስ እብ ኬደዎ ኢለጥዕ።
ገበይ ደሐንከ ሖል ጊሰ።
ሰኔት ምን ጽባበሐ ታ።
ቅቡብ ቀበከ ወ ሐጪር ወልደከ።
አክልከ ኢገብእ እብ ስምከ ለዐሬ።
ሐዋን ሞላድ ለዐልብ ወ ፈዳብ ለትረኤቱግ
ማይ ሕፉን ላኢትከዐ እቱ ብሩድ ለአመስሉ።
ጥቡስ ቅጥረት ኢተአመጽጾ።
ምን እንዴ ሐመምከ ትሳሬ ምን ቀዳምከ ትነጄ።
ጎርካ ምና ለሀይበካ ለእላ ለአለምደካ ፡፡
በዐል አመል አመሉ ኢለሐድግ ወ ደብር አካኑ፡፡
ነፍሱ ቀብብ አለቡ ምን እሊ ግቢል ኩሉ አስክ እሊማ ሹሉ፡፡
ለአስበራ ማዩ ጸራ ፡፡
ሻፍግ ዑዉር ወልድ፡፡
ገበይ ላሊካ ወ ውላድ ንእሽካ አክላ ጸንሕ ለአፈረሐከ፡፡
መትመክሕ ወዳቅ ቱ፡፡
ንኡሽ ለዓቤ ባ ወ ዐቢ በደ ባ ፡፡
ስሙ ስመወ ራእሱ ረአወ ፡፡
እንዴ አቅበልካ ትረድኡ አንዴ ሐደግካሁ ኢቲጊሰ ፡፡
ቅዲት አግል አፍ ኣንፍ ለአሌልየ።
ምን ሕበዘት ዲብ ተንዱር ፍላም እት አዴ።
አከልት ፉፍ ወ አናስ ድኪለት ዓድ ኢላንብሮ፡፤
አሰር ላብብ ኢትብለስ ወ አሰር ሀበይ ኢትለቅጥ ፡፡
ሞት ማ ምን ኢመርኢት አብዋ ፡፡
ኢ ለስልፍ ቀትላይ ወ ኢ ብልስ ከትራይ።
ለብልስ ምን ልትረከብ ለለስልፍ ኢ ልትሓግለ።
ተሐይስ እይ ምን በዐለ ተ ፡፡
እንዴ ልርኤ ለሞተ እንዴ ፈዝዝ ቅቦሩ፡፡
አብረሃ ባርህ ምን ገብእ እግል ዐዱ ወ አብረሃ፡፡
ባሪህ ግባእ ወ እት ገበይ ባቡር ስከብ፡፡
ቃባ ቃላ ትቤ ብእሳ ትጋላ።
ደሮሆ መሓረዲሁ ቆቃላ።
ኣቅሕሞ በዳሃ ምን ተሐዜ ደነብር ትወዴ።
ህግያካ ሳምዕ ወ ነብራከ ባልዕ ኢተሀብ።
እሳት ጨበል ወልደት
ሞትማ ምን ኢመርኢት አበዋ
ሕሜ ወ ካፍል
ለአምረከ ሰኒ ቀብረከ።
ዐቅድ ሐዋን አስሩ ብቁዕ ኢፈተሑ።
ማይ ኢትወዴ ሞላድ ተአበዴ ።
ጊስ ኢትበሉ ክም ገይስ ውድዩ።
ገሌ እብ ማይ ወ ገሌ እብ ሰኣን ማይ።
እት ከብድ ጽጉብ ስፍሩይ አለቡ።
ምን ብካይካ ኢበበኬ ዕንብዕካ ኢተአርእዩ::
ሻፍግ ዑዉር ወልድ::
አበይከ ይልብለከ ዕንብዕከ ይተርእዬ::
ረአስ እንዴ ይትርኤ መትርአስ ተአዳሌ::
እብ ብጣርከ ተሰቅለ አብ ግሳይከ ኢተዐርየ::