አሳርነ ዝሕረትናቱ

ቀዲም ታሪክ ኤረትርየ፡ ምን አሳርነ ዝሕረትናቱ ለትፈናተ ረዪም አውቃት ጻንሕ ክምቱ ኣሳር ምፍጋር ጸሓይ ቀር አፍሪቀ ሻርሑ ለዐለ ታሪክ ቱ፡ ምናተ፡ ለዐበ ታሪክ ናይ ኣሳር ለቡ ቱ። ቀደም መትወላድ ነቢየለ ዒሰ ቀደም 7ይ ክፈል ዘበን ለትረአ ፋይሕ ወትሩድ ሐቃይቅ ለቡ ወለ ደቀበ ወጠንያይ ታሪክ ኣሳር ለመልክ ቱ። ህቱ ህዬ ዲብ አጥራፍ በሐር ቀየሕ ወኣውሎታት ዐድነ ዲብ እሊ እሉ እንቤ ወቅት እሙር አከናት ኣሳር ዲብ ዐድነ ኤረትርየ ክም ከረ አዱሊስ፡ ቆሐይቶ፡ መጠረ፡ ወበለውከለው እግል ንስሜ እንቀድር።


እብ መጆብ እሉ ጻብጥ ሀለ ተእሪካይ አካናት ኣሳር ዲብ ታሪክ እለ ወጠን ዶሩ ሰኒ ዐቢቱ። ዲብ ግንራሪብ አጥራፍ በሐር ቀየሕ፡ እብ ዓመት ብዞሕ አካናት ኣሳር ብዲቡ። አርዛቅ በሐር እግል ኣመሮት ወመትአከዶት ምኑመ ኦሮት ምን ቀዲም ኣሳር ወአርዛቅ ዐድናቱ። ክሎም ሸባብ አርዛቅ ዐዶም እግል ለኣምሮ ዲብ ክሉ አካናት ኣሳር ቀዲም ለብዲቡ እቱ ጀውላት ዲብ ወዱ ልትረአው። ሀደፍ ናይ እሊ ህዬ ታሪከ ኣመሮት ሌጣቱ። እግል መሰል ዲብ ዐድነ ኤረትርየ ለዐለው ምስተዕምረት ለወድዉ ጀራይም እግል ኖሱ ክም ኣሳር ወታሪክ ቱ። ከእለን ለተልየ ድወል ለኢትበሌ ወኢትትረሰዕ ሽንርብ እስትዕማር ዲብ ሸዐብ ኤረትርየ ዋድያት ተን። ህተን ህዬ፡ ትርክ፡ ምስር፡ ኢጣልየ፡ ብሪጣንየ ወአቶብየ ተን። ለዋድያቱ ኣሳር ሽንርብ እስትዕማር ምን ልብ ለኢበዴ ወክም ታሪክ ውርስ አጅያል እንዴ ገአ ሸባብነ ዲብ ልትዋሮሱ ልትረአው ህለው። እግል መስል ለትፈናተ ድፍዓት አምኣት ሰኖታት ለወደ ሀለ። እሊ እግል ኖሱ እግል ልትወረስ ለወጅቡ ታሪክ ወኣሳርቱ። እሊ በህለትነ ኣሳር ለልትበሀል ክም ከረ ቀሐይቶ፡ አዱሊስ፡ በለውከለው ወመጠረ ሌጠ እግል ኢልምሰል ዲብነ፡ ልብ እግል ንክሬ ዲቡ ወጅበነ፡ ከእንዴ እብ ሰበት አዱሊስ ሑዳይ እግል ኒበል። ቀዲመት ሚነት አዱሊስ፡ ምን ሚነት ባጽዕ እብ ጀሀት ምፍጋር ጸሓይ ቅያስ 56 ኪሎ ምትር ወምን ፎሮ ህዬ ዲብ ምሳፈት 7 ኪሎ ምትር እንዴ ሬመት፡ ዲብ ምግብ ክልኦት ዐድ ዙለ ወአፍተ ለትትረከብ እት ገብእ፡ ምን ቀዲም ስኒን ለልትአመር ኣሳር ሀለ ዲበ። ወእበ አዜ ለገአ ሕፍዝመ ምን ቀደም መትወላድ ነብየለ ዒሰ እንዴ አንበተት ምን መከለሲ 7ይ ክፈል ዘበን ለጻንሕ ታሪክ ክም መልክ እበ ገአ ሕፍዝ እኩድ ሀለ። ምኑ እንዴ አተላለመ፡ ምን ቀደም መትወላድ ነብየለ ዒሰ አስክ ኣክር 7ይ

ክፈል ዘበን ቀደም መትወላድ ነብየለ ዒሰ፡ እስትራተጅያይ መካሪት ሚነት አዱሊስ ለፈይሐ ክፋል በሐር ቀየሕ ወምሒጥ ህንዲ፡ ወዲብ ምግባይ በሐር ምህመት ዐለት እሉ። እብ ብዕድ እንክር እብ ጀሀት ግብለት እብ ሕሊል ሐዳስ ወሕሊል ዐሊ ገዴ እግለ አቅሊም ምስል ቀዲመት ሚነት ዐሰብ እግል ለአትራክበ ለዐበ ዶር በ። ዲበ ወቅት ለሀይ ለትረአ ተጠውራት ዲብ መከለሲ 7ይ ክፈል ዘበን ወእንቡተት 8ይ ክፈል ዘበን ሐቆ መትወላድ ነቢየለ ዒሰ ለሔሰ ተጠውራት ዲብ ልትረኤቱ ለመጽአ። ሰበት እሊ ዲብ አዱሊስ ለልትረከብ አካናት ኣሳር ምን ቅያስ ወለዐል ለልአትፈክር ወውርስ እግል እሊ ዮም ለሀለ አጅያል እንዴ ገአ፡ አክለ ምድር ጸብሐ ከእብ ሐዲስ ተጠውራት ርኡይ ለይአምር ልትሐንፈል እቱ ለሀለ አውቃት ቱ። ምን እሊ ለእንደርሰ ምን ተሀሌ ዲብ ክል ሽብር አርደትነ ለለአትፈክር ዐጃይብ ናይ ኣሳር ክም ብነ ለተአክድ ሐቂቀት ርክብት ህሌት። ሚነት አዱሊስ ከም ምግባይት አካነት ተጃረት ምን በሐር ዲብ ምሳፈት 3.3 ኪሎ ምትር እንዴ ሬመት ሰበት ትትረከብ፡ ዲብ ገባዳን [Gabadan ወሳሚዲን[Samidin] ምን ወአስክ አዱሊስ ወእብ ጀሀት ቅብለት አፍሪቀ ለልትሸቄ አሽቃል ተጃረት ዐቢ ዶር ዐለ እለ። እብ ፍንቱይ ህዬ ምን 3ይ አስክ 7ይ ክፈል ዘበን ሐቆ መትወላድ ነብየለ ዒሰ፡ ለዐበ ተጠውር ዲብ ሚነት አዱሊስ ብጹሕ ክም ዐለ ልትሀደግ። ዲብ እሊ አዜ ለህሌነ እቱ ወቅት ቅያስ 6 ኪሎ ምትር ምን በሐር እንዴ ሬመ ለልትረከብ ለትፈናተ ኣሳር ናይ ክቱብ ወብዕድ ልትረከብ። ቅያስ 3 ኪሎ ምትር ምን በሐር ለገብእ አካናት ናይ ምግባይት ተጃረት ተ ለዐለት። ለትፈናተ ወሳይቅ ወመትመራምረት ክመ ለሐቡሩ አዱሊስ ምን ረዪም ወቅት እንዴ አንበተት፡ ሐቴ ምን መርከዝ መትመራምረት ክም ዐለት ወለ ወቅት ለሀይ 19 ወ20 ክፈል ዘበን ክም ዐላቱ

ለልትሀደግ። ኢፋሎታይ እትጃህ ምን እንረኤ፡ ዲብ ወቅት ምስተዕምረት ታሪካይ ምህመት እብ ሰበት አዱሊስ ለዐለ እብ ሸዐብ እግል ልትአመርመ በክት ኢትረከባኒ። ለአፍካር ክሉ ዲብ ርሕከ አድሀኖት ሌጣ ቱ ለተሐስብ፡ ከምስተዕምረት እግል እሊ አርዛቅ ወጠን ላቱ ኣሳር ዝያድ ክም ልትደመር ወስሜቱ ክም ትትከሬ ለወዳቱ። ወክም ፍገሪት ናይ እሊ ህዬ ለትሐፈረ ወርኩብ ለዐለ አካናት ኣሳር፡ እግል ልስኔ ወልትሐፈር ለዐለት እሉ ኢትሸቀ እሉኒ። ዲብ ወቅት እስትዕማር ጥልያን ኣሳር ምን ኤረትርየ ክም ኢፈግር ቃኑን ፈግር ምንመ ዐለ፡ ክሉ ኣሳር አስክ አዲስ አባበ ክም ፈግር ገብአ። ምን ሐቆ ሕርየት፡ ዲብ ነሰት 2003 ወ2024 እብ መዓወነት ቤት መትሐፍ ኤረትርየ፡ ጃምዐት ኤረትርየ፡ ቤት መትሐፍ ቅብለት በሕር ቀያሕ ወእብ ጃምዐት ሳውዝ ሃምተን [South Hampton] ለትፈናተ ታሪካይ ኣሳር ክም ልትአመር ገአ። ዲብ ሰነት 2011 ዲብ ቀዲመት ሚነት አዱሊስ ለትሐፈረ ኣሳር እግለ ትፈናተ ታሪክ እግል ለአውዴሕ እግልነ ቃድር ሀለ ወአስክ እሊ ወቅት ለአዜ ህሌናሁ ለአተላሌ ሀለ። ዲበ ፈናተ አካናት ለትፈናተ ኣሳር እብ መትረካቡ ዐቢ መርጃዕ እንዴ ገብአ ዮም ዲብ ስያሐት እብ ደረጀት ዐለም ለሔሰ አርዛቅ ራክባም ክም ህሌነ ወሳይቅ ኣሳር ዐድነ ኤረትርየ ለልሽህደ አማን ተ። እሊ ዲብ ለዐል እብ ሰበት ኣሳር ለእንቤሉ አርዛቅ ዝሕረትነ ዮም እግል ክሎም ስያሕዪን እብ አምን ወሰላመት ወጠን ኤረትርየ ዲብ ልትመተዖ ለዘቱ ለአዳውሮ እቱ ለህለው ወቅት ቱ። እብ ፍንቱይ እብ ጀሀት ምውዳቅ ጸሓይ ለገአ ወራታት፡ ለገደመ ኣሳር እግል ልትአመሮ ቃድራም ህለው። እብ አሳስ እሊ እግል ለአፍህሞ ለቀድሮ ምን 1ይ አስክ 2ይ ክፈል ዘበን ቀደም መትወላድ ነቢየለ ዒሰ፡ ለትፈናተው ኣሳር ክም ልትፈረጎ ጋብኣም ህለው። አዜ ዲብ አዱሊስ እት ባክ ንቅጠት ሐቴ ወሴዕ ለገደመ ኣሳር ልትረከብ ዲበን። እግል መስል ዲብ ንቅጠት ሐቴ ለትፈናተ ሸክል ለቡ እበን እንረክብ ዲበ፡ ወዲብ ዳሕየት ሴዕመ ለትፈናተ ናይ ዕትሮ [ድዋን] ወለ መስሉ ሸክል ለጻብጥ ኣሳር ሀለ ዲቡ፡ ወአምበሌሁመ ለትፈናተ ደረጀት እብ ደረጀት ለመልክ ኣሳር ሀለ እቱ። ክመ እለ እንቤ እሊ ለእሉ ሰሜነ ባካት ለገደመ ናይ ኣሳር አካናቱ። ዲብ ንቅጠት 2፡ ምን 3ይ አስክ 4ይ ክፈል ዘበን ሐቆ ውላደት ነቢየለ ዒሰ፡ ክምስልሁመ ምን 3ይ አስክ 7ይ ክፈል ዘበን ለዐለው ቀዲሚን አብያት መቅደስ ወብዕድ መባኒ ዲበ ትፈናተ አካናት ውሱቃም ዐለው። ምን 3ይ አስክ 4ይ ክፈል ዘበን ሐቆ ውላደት ነብየለ ዒሰ ለዐለ ወቅት፡ ቤት መቅደስ ዲብ ሰነት 1906 ወ1907 እብ ወድ ኢጣልየ ሮቦርቶ ባሪቤኒ ዲበ ወቅት ለሀይ ለትረከበት አው ለተሐፈረት ተ። ዲብ አዱሊስ ለትረከበው ቀዲሚን ኣሳር ወእብ ፍንቱይ፡ አስክ 7ይ ክፈል ዘበን ለትረአው፡ ሽቅየቶም ለተአትፈክርተ ለዐለት። ዲብ ንቅጠት 6 ምን እንረኤ ዲብ 1868 እግል አወል መረት ጠቢዐት ናይ ኣሳር ለትረከበ እቱ ባካት ቱ። ሐቆ እሊ እት ሰነት 2018 ህዬ ዝያድ ተአመረ ወእብ ዐመል እግል ልትሸቄቡ ቃድር ሀለ። ክመ ልትአመር ምነ ሕክም እንግሊዝ ሓስባመ ለዐለው ፍክረት ዝያድ ዲብ ሰኔ ወልትጠወርቱ መጽእ ለሀለ። ምነ አስክ እለ ርኩብ ለሀለ ተእሪካይ መብናእ ኣሳር ሶፋር ለልትበሀል ዲብ ንቅጠት 6 ለልትረከብ ቱ፡ ወእሊ ህዬ አስክ እለ እግል ልትበጸሕ ቃድር ለኢሀለ ለዐበ አርዛቅ ቱ። ብዕድመ ክም ዕጨይ ለመስሎ ዐዋሚድ ሪሞም ቅያስ 4 ምትር ለገብእ ህለው። እሊ ክም መሰል ለእንብሉ ቱ ዲብ ኢኮን ለለአትፈክር ሐጃት ብዞሕ ሀለ። ሸክል ሰናቲም ለመስል ሓጃት እግል ትዕፈዩ ለትተብኔ ሀለ። ገሌመ ምን ካርጅ ለማጽእ ክም ዕትሮ ዓጭሞታት ወለ መስሉ እግል ዔፍየቱ ለረይሕ ኣሳርቱ። ከዲብ አዱሊስ ናይ ረዪም ሰኖታት ለሸርሖ ክም ከረ ሰናቲም፡ ዓጭሞታት፡ ዚንጎ፡ ወፈሐም ለመስል ኣሳር ልትረከብ ዲበ። ዲብ ሰነት 2010 ለገአ ሕፍዝ፡ አወል ለአካን ናይለ ኣሳር ለጅወተ እብ ዘላይም ለመጽእ ወሓይዝ ለከርሰ ክሉ ትመለአ ወሐቆ ትመለአ ህዬ ሰኒ ኢኮን። ዲበ እሉ ነሐዜ ኣሳር ለዐቤት መደረት እግል ትሕሰል ትቀድር። ከሰበት እሊ ክሉ እትጃሃት ሸዐብ፡ ሕኩመት፡ ወእብ ፍንቱይ ሸባብ እብ ሕበር መንፈዐት ኣሳር ሚተ እንዴ ኣመረው፡ ትርድት ሙራቀበት ወመራዐየት እግል ሊደው ህሌት እግሎም። ውዛረት ስያሐት ወካሰተን ዲበ አካናት ለነብሮ ስካን ለዐቤት ተረት እግል ለአግዱ ህሌት እሎም።